Doel van een boekenonderzoek vanuit de belastingdienst is om informatie te vergaren. De rol van de belastingplichtige bestaat uit het verstrekken van informatie. Betekent dit dat alle informatie moet worden verstrekt? Hieronder worden enkele tips meegegeven.

‍

Meewerkverplichting

In beginsel bestaat op grond van artikel 47 Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) de verplichting om medewerking te verlenen. Daar zal de belastingplichtige ook veelal op worden gewezen in het onderzoek. Maar die verplichting is zeker niet absoluut.

Inzage in gegevens

De inspecteur kan inzage vragen in gegevens, zoals de administratie of de e-mailbox. Nagegaan kan bijvoorbeeld worden of het verzoek wel redelijk is. Wordt er bijvoorbeeld een redelijke termijn gegund? Welke informatie heeft de inspecteur nodig en is er niet een minder ingrijpende wijze om dat te bereiken (proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginsel)? Wordt er niet teveel informatie aan de inspecteur ter beschikking gesteld gelet op de privacygevoelige aard van de gegevens? Al dit soort vragen kunnen een rol spelen en kunnen maken dat het vanuit de belastingplichtige redelijk is bepaalde beperkingen af te stemmen met de inspecteur.

Vragen

Als de inspecteur vragen formuleert, is het goed om na te gaan of het wel om vragen gaat naar de feiten die voor de belastingheffing van belang zijn. Ik geef drie voorbeelden.

1) Er wordt naar de duiding van een feit onder het recht gevraagd.

2) Er wordt een mening getoetst.

3) Er wordt een vraat gesteld die niet zozeer ziet op de belastingheffing, maar op de verwijtbaarheid (met het oog op een boete).

In deze drie voorbeelden behoeven vragen niet te worden beantwoord. Dit zijn namelijk geen vragen in de zin van artikel 47 AWR. Het is de kunst om dit soort vragen te herkennen. Dat is niet altijd makkelijk en de verleiding kan groot zijn om - mede gelet op de opstelling van de controlerend ambtenaar - in de dynamiek van het boekenonderzoek deze vragen die mogelijk zijn opgenomen tussen andere vragen over de feiten, gewoon te beantwoorden. Vanuit een strategisch perspectief kan de afweging worden gemaakt om tot beantwoording over te gaan, maar dit behoeft niet in iedere situatie in het voordeel van de belastingplichtige te zijn.

Informele contactmomenten

De ervaring leert dat er in een boekenonderzoek vele contactmomenten zijn. De ondernemer of de adviseur bekijkt bijvoorbeeld samen met de belastingambtenaar onderdelen uit de administratie. Daarbij wordt dan mondeling informatie verstrekt. Uiteindelijk zal de belastingambtenaar zijn onderzoeksbevindingen opnemen in een controlerapport. Het is mogelijk dat de inspecteur daarin mondeling verstrekte informatie weergeeft. Wij zien niet zelden verontwaardigde belastingplichtigen of adviseurs die verbaasd zijn dat goedbedoelde informatie op een voor hen nadelige wijze is verwerkt in het controlerapport. Een tip voor de belastingplichtige en zijn adviseur: wees erop bedacht dat alle tijdens het boekenonderzoek verstrekte informatie kan worden opgenomen in het controlerapport (en niet altijd op een voor de belastingplichtige gunstige wijze).

Boobytraps

Wees alert op boobytraps. Wat wordt hiermee bedoeld? Een inspecteur kan soms - zonder dat een ondernemer het door heeft - bezig kan zijn de eigen bewijspositie te versterken. Ondernemers vragen zich soms af waarom de inspecteur zoveel waarde hecht aan het constateren van de onvolledigheid van bepaalde administratieve stukken. Ook kan de inspecteur een punt ervan maken dat niet alle vragen volledig zijn beantwoord. Waarom is dit van belang in het fiscale onderzoek? Deze constateringen kunnen door de belastingdienst worden gebruikt om de bewijslast te verzwaren en om te keren in het nadeel van de belastingplichtige. Dat maakt het voor de belastinginspecteur makkelijker om te stellen dat meer belasting verschuldigd is dan in de aangifte is verantwoord. Het is dan aan de belastingplichtige om in een latere fiscale (bezwaar- of beroeps)procedure - via een verzwaarde bewijslast - te doen blijken dat dit anders ligt.

Het is voor de ondernemer en zijn adviseur aldus goed om hiermee bij het verstrekken van informatie al zoveel mogelijk rekening te houden. Erken daarom bijvoorbeeld niet te makkelijk - zonder dat daarover met een specialist van gedachten is gewisseld - dat de administratie gebrekkig is.

Hoe kunnen wij jou helpen?

Voor een ondernemer is het begeleiden van een boekenonderzoek geen dagelijkse kost. Voor een belastingadviseur of accountant - als het goed is - ook niet. Wij geven geen belastingadviezen en kunnen ook geen jaarrekeningen samenstellen, maar wij hebben wel veel ervaring met het begeleiden van boekenonderzoeken.

Accountant & derdenonderzoek

Ben je accountant en heb je in het kader van een boekenonderzoek bij jouw klant een verzoek gekregen om inzage te geven in het controledossier? Lees dan hier het artikel dat onze advocaat-belastingkundige Debbie Liem daarover schreef voor Accountancyvanmorgen.nl. Zij beschrijft dat het voor de accountant belangrijk is om een belangenafweging te maken, voordat hij overgaat tot het verstrekken van informatie. In haar artikel geeft zij voor de controlerend accountant enkele handvatten mee.

Cursus

Ben je accountant, fiscalist of compliance officer en wil je meer weten over het boekenonderzoek van de belastingdienst? In het najaar van 2026 geeft Debbie Liem bij de SRA de cursus Grip op het boekenonderzoek. Inschrijving voor deze cursus vindt plaats via de website van de SRA (www.sra.nl). Ook verzorgen wij regelmatig inhouse trainingen bij accountants- en belastingadvieskantoren.

Aangekondigd of lopend boekenonderzoek

Ben je betrokken bij een boekenonderzoek en wil je daarover van gedachten wisselen, neem dan gerust vrijblijvend contact met ons op (+316 31969502 of debbie.liem@heronlegal.com). Wij bekijken graag samen met jou of wij jou kunnen helpen.